Πρώιμη παρέμβαση

Πρώιμη παρέμβαση είναι ένα σύνολο υπηρεσιών που παρέχεται σε παιδιά βρεφικής και νηπιακής ηλικίας που παρουσιάζουν καθυστέρηση ή μη αναμενόμενη εξέλιξη σε βασικούς τομείς της ανάπτυξης (κινητικότητα, επικοινωνία, ομιλία, κοινωνικότητα, αισθητηριακή ρύθμιση, παιχνίδι και συμπεριφορά) και παρουσιάζουν σοβαρές ενδείξεις ή έχουν ήδη λάβει κάποια επίσημη διάγνωση, όπως διάχυτες αναπτυξιακές διαταραχές, αναπτυξιακή καθυστέρηση, νοητική υστέρηση ή άλλες νευροαναπτυξιακές διαταραχές.

Η παρέμβαση μπορεί και πρέπει να αρχίσει από νωρίς, ιδίως για τα παιδιά που ανήκουν σε ομάδες υψηλού κινδύνου (προωρότητα, βαρηκοϊα/κώφωση, βεβαρημένο οικογενειακό ιστορικό, γενετικά σύνδρομα, νευρομυϊκές διαταραχές κ.α.). Σε αυτές τις περιπτώσεις, ένα παιδί επωφελείται σημαντικά εάν ενταχθεί σε πρόγραμμα πρώιμης παρέμβασης, καθώς μπορούμε να αξιοποιήσουμε τη μεγάλη πλαστικότητα του εγκεφάλου (νευροπλαστικότητα) κατά τα πρώτα χρόνια της ζωής του παιδιού, ενισχύοντας θετικά τις δομές και λειτουργίες του εγκεφάλου. Επίσης, με αυτόν τον τρόπο φροντίζουμε για την πρόληψη δευτερογενών δυσκολιών , όπως είναι το άγχος, η κοινωνική απόσυρση, οι δυσκολίες κοινωνικής ενσωμάτωσης και οι μαθησιακές δυσκολίες αργότερα.

Στόχος της πρώιμης παρέμβασης είναι να καταφέρει το παιδί να αναπτύξει τις δεξιότητές του, όσο το δυνατόν καλύτερα ή ακόμη και να καταφέρει να τις αναπτύξει στο επίπεδο που ορίζει η χρονολογική του ηλικία.

Η πρώιμη παρέμβαση αποτελεί την πιο σημαντική παρέμβαση στην ειδική αγωγή καθότι προλαμβάνει δυσκολίες που αναδύονται, εκπαιδεύει τους γονείς πρώιμα στο πώς να διαχειρίζονται τα παιδιά τους και ενισχύει δεξιότητες που δε θα μπορούσε το παιδί να αναπτύξει χωρίς παρέμβαση. Όσο πιο νωρίς παρέμβει ο ειδικός μέσα από τη θεραπεία ενός παιδιού τόσο πιο θετική θα είναι και η εξέλιξή του.

Το πρόγραμμα εφαρμόζεται από ειδικότητες όπως εργοθεραπευτές, λογοθεραπευτές, ειδικοί παιδαγωγοί και ψυχολόγοι. Είναι σημαντικό να αναφερθεί, πως η εργοθεραπεία παρεμβαίνει συνήθως πριν από τη λογοθεραπεία, καθώς δεξιότητες που ενισχύονται μέσω της εργοθεραπείας, όπως η εξωλεκτική επικοινωνία (βλεμματική επαφή, δείξιμο με το δείκτη του χεριού, κοινωνική ανταπόκριση, κοινή προσοχή, μίμηση), η αλληλεπίδραση κατά το παιχνίδι, η αισθητηριακή ρύθμιση, η μείωση της κινητικότητας, η ενίσχυση της συγκέντρωσης και η οργάνωση του σώματος στο χώρο αποτελούν τη βάση για την ένταξή του παιδιού σε πρόγραμμα λογοθεραπείας, έτσι ώστε να μπορεί να περάσει στην πολύπλοκη και πολύ οργανωμένη δράση που είναι ο λόγος και η ομιλία. Ωστόσο, σε κάποιες περιπτώσεις παιδιών ενδείκνυται παράλληλα η έναρξη λογοθεραπείας, σε ένα μικτό θεραπευτικό σχήμα, που λειτουργεί αποτελεσματικά και συμπληρωματικά με αυτό της εργοθεραπείας. Οι στόχοι του προγράμματος είναι εξατομικευμένοι, καθώς το θεραπευτικό πλάνο και οι θεραπευτικές μέθοδοι και τεχνικές επιλέγονται με βάση τις ικανότητες και τις δυσκολίες του κάθε παιδιού.

Βασικό άξονα της πρώιμης παρέμβασης αποτελεί η συμμετοχή και η καλή συνεργασία του ειδικού με τους γονείς, καθώς και το χτίσιμο μίας σχέσης εμπιστοσύνης και ασφάλειας του ίδιου του παιδιού με τον θεραπευτή του. Οι γονείς είναι σημαντικό να συμμετέχουν στο πρόγραμμα όσο το δυνατόν πιο ενεργά, ώστε να εκπαιδευτούν και οι ίδιοι για τη σωστή διαχείριση του παιδιού τους. Επίσης, απαραίτητη προϋπόθεση για την πρώιμη παρέμβαση είναι η εμπλοκή των ανθρώπων από όλα τα περιβάλλοντα που εμπλέκεται το παιδί, όπως το σχολείο, το σπίτι, περιβάλλοντα δραστηριοτήτων που συμμετέχει (π.χ. κάποιο άθλημα) κ.α., για τη γενίκευση των δεξιοτήτων και την καλύτερη λειτουργικότητα του παιδιού.